الدكتور فتح الله المحمدي (نجارزادگان)
290
تفسير تطبيقى (فارسى)
« طبرى » روايت سومى را با سند خود از « عطيّة بن سعد » نقل مىكند ، در اين حديث « عطيّه » ضمن شرح داستان « عبادة بن صامت » و « عبد اللّه بن ابى » نيز تصريح مىكند كه تنها آيات 51 و 52 درباره اوست . « 1 » باز طبرى با همان سند از « عطيّة بن سعد » حديثى ديگر نقل مىكند كه در آن آيات 55 و 56 را هم در داستان « عبادة بن الصامت » داخل مىداند . « 2 » طبرى درباره آيات 51 و 52 شأن نزولهاى ديگرى نيز آورده است از جمله : نزول اين آيات درباره « ابى لبابه » و يا به قول « سدّى » درباره دو نفر كه يكى از آنان مىخواست به يهوديان و ديگرى به نصاراى دمشق ملحق شود . آنگاه طبرى مىگويد : اين آيه ( آيه 51 ) ممكن است درباره عبادة بن صامت و عبد اللّه بن ابى و همپيمانانشان با يهود نازل شده باشد و ممكن است درباره ابى لبابه باشد و نيز ممكن است درباره دو مردى باشد كه يكى مىخواست به يهوديان و ديگرى به نصارا بپيوندد ، ليكن درباره هيچكدام از اين اقوال سهگانه خبرى صحيح در دست نيست تا حجّت آورد و به آن اعتماد شود . افزون بر آن هيچكس از دانشمندانى كه اسباب نزول نگاشتهاند آيات ولايت ( آيات 55 و 56 ) را درباره « عبادة بن صامت » نقل نكردهاند ، بلكه تنها آيات 51 و 52 را درباره وى مىدانند ، « 3 » و وجود آيه درباره ارتداد از دين : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ . . . ( آيه 54 ) در بين آيات 51 و 52 و آيات ولايت ( آيات 55 و 56 ) ، نيز گواه همين مطلب است چون داستان عبادة بن صامت با مسئله ارتداد ارتباطى ندارد . كوتاه سخن اينكه روايات درباره شأن نزول آيات ولايت درباره « عبادة بن صامت » رواياتى متعارض است و با نقل از افرادى مانند « زهرى » ، « سدّى » ، « عبادة بن
--> ( 1 ) . همان ، ج 6 ، ص 177 ، 178 . ( 2 ) . همان ، ص 186 ( 3 ) . ر . ك : احمد واحدى ، اسباب نزول القرآن ، ص 200 ، 201 ؛ لباب النقول فى اسباب النزول ، ص 147 .